Można powiedzieć, że podręczniki szkolne, niezależnie od formy, są publikacjami celowo przygotowanymi przez autora do realizacji celów dydaktyczno-wychowawczych ustalonych w programie nauczania (i podstawie programowej), poprzez całościowe i szczegółowe (w sposób zróżnicowany) przedstawienie treści dydaktycznych na ściśle określonym poziomie.

Jak współcześnie postrzega się podręcznik szkolny?

Współcześnie podręcznik szkolny jest rozumiany dosyć różnorako. Rozwój teorii i praktyki podręcznikowej jest nierozerwalnie związany z rozwojem teorii podręczników, teorii technicznych metod nauczania i edukacji medialnej. Rozwój tych trzech obszarów szczegółowej teorii pedagogicznej ma wyraźną polską tożsamość i orientację badawczą. Pojęcie podręcznika szkolnego jest uniwersalne jako publikacji przeznaczonej do użytku szkolnego. Do tej pory podręcznik i podręcznik szkolny to dokładnie te same terminy używane zamiennie.

Jak się dzisiaj wykorzystuje podręcznik?

Teoria podręcznika szkolnego jako subdyscyplina pedagogiki prowadzi do powstania pytania o jej punkt w systemie wiedzy pedagogicznej. Według teorii podręczniki szkolne wyrastają głównie z publikacji. Przedmiotem badań w teorii edukacji medialnej są zjawiska ogólnopedagogiczne dotyczące procesów dydaktycznych i wychowawczych realizowanych w związku ze wspieraniem rozwoju psychiki uczniów poprzez wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych.

Czym cechują się podręczniki szkolne?


Zewnętrznie pozostają tworami zbliżonymi do typu tradycyjnej książki. Praca z nimi nie polega jednak na “przerzucaniu” kolejnych stron podręcznika, ale na “zaprogramowanym” krążeniu po tych stronach. Koncepty tego typu podręczników wywodzą się z prób uzupełnienia konwencjonalnych podręczników o tzw. pomoce dydaktyczne, rozumiane jako zestaw materiałów dydaktycznych odnoszących się do:

  • celów,
  • treści,
  • metod.

Znaczenie ma też tutaj specyfika nauczanego przedmiotu (przedmiotów), odpowiednio wyważonych dydaktycznie i metodologicznie oraz spełniających określone funkcje dydaktyczne. Najwłaściwszą metodą strukturyzacji treści podręcznika szkolnego była jego blokowa struktura systemu programowego, czyli zaprogramowanie go na sekwencje blokowe: problem, informacja, korekta, synteza, rozszerzenie, powtórzenie, systematyzacja i inne. Tym samym podręcznik szkolny wydaje się spełniać wiele bardzo różnorodnych funkcji i funkcjonować na różnych polach.